काठमाडौं- सन् २०२६ को अगस्ट विश्वभर अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो महिनामध्ये एक बनेको छ। युरोपेली मध्यम अवधिको मौसम पूर्वानुमान केन्द्रअन्तर्गतको कोपर्निकस जलवायु परिवर्तन सेवाले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार अगस्टको विश्वव्यापी औसत सतह तापक्रम सन् १८५०–१९०० को औद्योगिक युगअघिको औसतभन्दा १.६५ डिग्री सेल्सियस बढी रहेको थियो।

अगस्ट २०२६ को तापक्रम यसअघि सन् २०२३ को जुलाईमा कायम भएको विश्वकै उच्च मासिक तापक्रमसँग बराबर रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यससँगै अगस्ट २०२६ अहिलेसम्मका सबै पात्रो महिनामध्ये संयुक्त रूपमा सबैभन्दा तातो महिना बनेको छ। यसअघि यस्तो उच्च तापक्रम सन् २०२३ को जुलाईमा रेकर्ड भएको थियो।

विश्वव्यापी सतह हावाको औसत तापक्रम अगस्टमा १६.९६ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो। यो सन् १९९१ देखि २०२० सम्मको औसतभन्दा ०.८५ डिग्री सेल्सियस बढी हो। सन् २०२६ को जुनदेखि अगस्टसम्मको तीन महिनाको अवधि पनि विश्वकै सबैभन्दा तातो अवधिमध्ये एक बनेको छ। यो अवधि सन् २०२४ को सोही अवधिसँग बराबरीमा रहेको छ।

अगस्ट २०२६ मा औद्योगिक युगअघिको तापक्रमभन्दा १.५ डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी तापक्रम रेकर्ड भएको छ। सन् २०२५ को नोभेम्बरपछि पहिलोपटक कुनै एक महिनामा यस्तो अवस्था देखिएको हो। वैज्ञानिकहरूले भने कुनै एक महिना १.५ डिग्रीभन्दा माथि पुग्नु र दीर्घकालीन रूपमा पृथ्वीको तापक्रम १.५ डिग्रीको सीमाभन्दा माथि जानु फरक विषय भएको बताएका छन्।

समुद्रको तापक्रम पनि उच्च बिन्दुमा

पृथ्वीको तापक्रम वृद्धिसँगै समुद्री सतहको तापक्रम पनि अत्यधिक बढेको छ। ध्रुवीय क्षेत्रबाहेक ६० डिग्री दक्षिणदेखि ६० डिग्री उत्तर अक्षांशसम्मको समुद्री क्षेत्रमा अगस्टको औसत सतह तापक्रम २१.०७ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो। यो अगस्ट महिनाका लागि अहिलेसम्मकै उच्च तापक्रम हो।

यसअघि अगस्ट महिनाको उच्चतम समुद्री सतह तापक्रम सन् २०२३ मा २०.९८ डिग्री सेल्सियस रेकर्ड भएको थियो। अगस्ट २०२६ को औसत समुद्री तापक्रम सबै महिनालाई समेट्दा पनि सन् २०२४ को मार्चसँग बराबरीमा रहेको छ। विश्वका समुद्री क्षेत्रमा दैनिक रूपमा मापन गरिएको तापक्रममध्ये अगस्टमा ध्रुवीय क्षेत्रबाहेकको समुद्री सतहको उच्चतम दैनिक औसत तापक्रम २१.११ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो।

विशेषगरी प्रशान्त महासागरको उष्ण क्षेत्रमा समुद्री सतहको तापक्रम असाधारण रूपमा उच्च रहेको छ। सो क्षेत्रमा एल निनोको अवस्था थप बलियो बन्दै गएको र आगामी महिनाहरूमा पनि यसको प्रभाव बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। समुद्रको तापक्रम बढ्दा समुद्री पारिस्थितिक प्रणाली, वर्षाको स्वरूप, आँधी तथा खडेरीलगायतका प्राकृतिक घटनामा समेत प्रभाव पर्न सक्छ।

इन्डोनेसियामा पनि यसको असर देखिन थालेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। उच्च तापक्रम र सुख्खा अवस्थाले मौसमी डढेलो थप फैलिन अनुकूल अवस्था सिर्जना गरेको कोपर्निकस वायुमण्डलीय अनुगमन सेवाले जनाएको छ।

पश्चिमी युरोपमा अहिलेसम्मकै तातो गर्मी

सन् २०२६ को गर्मी पश्चिमी युरोपका लागि अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो गर्मी बनेको छ। यसले सन् २००३ मा कायम भएको पुरानो कीर्तिमानलाई समेत उछिनेको छ। पश्चिमी युरोपमा मे महिनादेखि नै असामान्य गर्मी सुरु भएको थियो। अगस्टसम्म आइपुग्दा पनि पटक–पटक अत्यधिक गर्मीको अवस्था देखिएको थियो। युरोपको समग्र भूमिमा अगस्टको औसत तापक्रम २०.२६ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो, जुन सन् १९९१ देखि २०२० सम्मको औसतभन्दा १.१० डिग्री सेल्सियस बढी हो। यो युरोपका लागि अहिलेसम्मकै चौथो सबैभन्दा तातो अगस्ट हो।

जुनदेखि अगस्टसम्मको युरोपेली गर्मी सन् २०२६ मा अहिलेसम्मकै तेस्रो तातो बनेको छ। यसअघि सन् २०२४ र २०२२ मा अझ बढी तापक्रम रेकर्ड भएको थियो।

गर्मीको प्रभावसँगै पश्चिमी तथा मध्य युरोपका धेरै क्षेत्रमा लामो समयसम्म सुख्खा अवस्था देखिएको थियो। फ्रान्स, बेलायत, हंगेरी, रोमानिया र सर्बियाका केही क्षेत्रमा गम्भीर खडेरीको अवस्था देखिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

ठूला नदीमा पानीको बहाव असाधारण रूपमा घट्यो

युरोपका सुख्खा क्षेत्रमा नदीको बहाव पनि असामान्य रूपमा कम भएको थियो। राइन, डान्युब, दक्षिणी बुग र डिनिपर नदीमा अत्यन्त न्यून बहाव देखिएको थियो।

भिस्टुला, ग्लोमा, रोन, सेन र पो नदीमा समेत पानीको सतह निकै घटेको थियो। अगस्टको अन्त्यतिर भएको वर्षापछि केही नदीमा पानीको बहाव सामान्यतर्फ फर्किए पनि समग्र अवस्था कमजोर नै रहेको प्रतिवेदनले जनाएको छ।

जुनदेखि अगस्टसम्मको गर्मी अवधिमा महादेशीय युरोपका धेरै क्षेत्रमा नदीको औसत बहावभन्दा कम पानी बगेको थियो। सेन, रोन, लोआर र ग्लोमा नदीका केही भागमा सन् १९९२ मा तथ्यांक राख्न सुरु गरिएयता सोही मौसमको सबैभन्दा न्यून बहाव रेकर्ड भएको थियो। डान्युब, भिस्टुला र राइन नदीमा पनि ठूलो क्षेत्रफलमा न्यूनतम बहावको अवस्था देखिएको थियो।

लामो समयको सुख्खा र अत्यधिक गर्मीका कारण युरोपका विभिन्न क्षेत्रमा डढेलो र खडेरीको समस्या गम्भीर बनेको थियो। त्यसबाट वायुमण्डलमा प्रदूषक तथा हरितगृह ग्यासको मात्रा बढ्ने जोखिमसमेत देखिएको थियो।

केही क्षेत्रमा भने अत्यधिक वर्षा

युरोपका सबै क्षेत्रमा सुख्खा अवस्था भने थिएन। पश्चिमी आइबेरिया, आल्प्स क्षेत्र, उत्तरपूर्वी युरोप, टर्कीको पूर्वी भाग र आसपासका क्षेत्रमा औसतभन्दा बढी वर्षा भएको थियो। कतिपय क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षाका कारण स्थानीय बाढीसमेत आएको थियो। यसले एउटै महादेशमा एकातर्फ गम्भीर खडेरी र अर्कोतर्फ अत्यधिक वर्षाको अवस्था एकै समयमा देखिएको जलवायु परिवर्तनको जटिल प्रभावलाई देखाएको छ।

गर्मीको समग्र अवधिमा पश्चिमी तथा मध्य युरोप, दक्षिणी स्क्यान्डिनेभिया र दक्षिणपूर्वी युरोपमा औसतभन्दा निकै कम वर्षा भएको थियो। यसको विपरीत पश्चिमी आइबेरिया, दक्षिणी ग्रीस, दक्षिणी टर्की, साइप्रस र उत्तरपूर्वी युरोपका केही क्षेत्रमा औसतभन्दा बढी वर्षा भएको थियो।

युरोपबाहिर पनि धेरै क्षेत्रमा सुख्खा

अगस्टमा दक्षिणी संयुक्त राज्य अमेरिका, उत्तरी मेक्सिको, क्यानडाका केही भाग, उत्तर अफ्रिकाको केही क्षेत्र, अफ्रिकाको पूर्वी भेग, साइबेरिया, मध्य एसियाका ठूलो भूभाग, चीन, दक्षिण अमेरिका, दक्षिण अफ्रिका र उत्तरी अस्ट्रेलियाका धेरै क्षेत्रमा औसतभन्दा कम वर्षा भएको थियो।

त्यसको विपरीत संयुक्त राज्य अमेरिकाको पूर्वी भाग, पूर्वी क्यानडा, अलास्का, रुसका केही क्षेत्र, भारतीय उपमहाद्वीपको उत्तरी भाग, चिली, दक्षिणपूर्वी ब्राजिल तथा चीनको पूर्वी भाग, ताइवान र जापानलगायत क्षेत्रमा औसतभन्दा बढी वर्षा भएको थियो।

जुनदेखि अगस्टसम्मको गर्मी अवधिमा पनि मध्य तथा पूर्वी संयुक्त राज्य अमेरिका, उत्तरी क्यानडा, उत्तरी साइबेरिया, मध्य एसियाका केही भाग, उत्तर अफ्रिका, अफ्रिकाको पूर्वी भेग, ब्राजिलको ठूलो क्षेत्र, माडागास्कर र उत्तरी अस्ट्रेलियामा औसतभन्दा कम वर्षा भएको थियो।

समुद्री बरफमा पनि चिन्ताजनक अवस्था

अगस्टमा उत्तरी ध्रुवीय समुद्री बरफको विस्तार सो महिनाका लागि अहिलेसम्मकै १२औँ न्यून अवस्थामा रहेको थियो। रुसतर्फको ध्रुवीय क्षेत्रमा पर्ने फ्रान्ज जोसेफ ल्यान्ड र सेभेर्नाया जेम्ल्यामा समुद्री बरफको कमी विशेष रूपमा देखिएको थियो।

अगस्टको अन्त्यसम्म पुग्दा उत्तरी ध्रुवीय समुद्री बरफ वार्षिक न्यूनतम क्षेत्रफलतर्फ अघि बढिरहेको थियो। सेप्टेम्बरमा पुग्ने अपेक्षा गरिएको न्यूनतम अवस्थालाई ध्यानमा राख्दा अगस्टको अन्त्यसम्म यसको विस्तार सोही अवधिका लागि १३औँ न्यून रहेको थियो।

दक्षिणी ध्रुवीय क्षेत्रमा पनि अवस्था कमजोर देखिएको छ। अगस्टमा अन्टार्कटिक समुद्री बरफको विस्तार सो महिनाका लागि अहिलेसम्मकै चौथो न्यून रहेको थियो। अमुन्डसेन सागर र हिन्द महासागर आसपासको क्षेत्रमा समुद्री बरफको कमी बढी देखिएको थियो।

जीवाश्म इन्धनको प्रयोगसँग जोडिएको तापक्रम वृद्धि

कोपर्निकसको प्रतिवेदनले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको प्रमुख कारणका रूपमा जीवाश्म इन्धनको प्रयोगबाट हुने हरितगृह ग्यास उत्सर्जनलाई औँल्याएको छ। लामो समयदेखि बढिरहेको विश्वव्यापी तापक्रमसँगै प्रशान्त महासागरमा विकसित भइरहेको बलियो एल निनोले पनि पछिल्लो तापक्रम वृद्धिमा थप प्रभाव पारेको देखिएको छ।

अगस्ट २०२६ को तथ्यांकले भूमि, समुद्र, नदी र ध्रुवीय समुद्री बरफ—सबै क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनका प्रभाव एकैपटक देखिन थालेको संकेत गरेको छ। अत्यधिक गर्मी, लामो खडेरी, डढेलो, नदीमा पानीको कमी, अर्कोतर्फ केही क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षा र बाढीजस्ता विपरीत प्रकृतिका घटनाहरू एकै अवधिमा देखिनुले जलवायु प्रणालीमा भइरहेको तीव्र परिवर्तनलाई उजागर गरेको छ।

यस प्रतिवेदनले विशेषगरी जलवायु परिवर्तनका कारण तापक्रम मात्र बढिरहेको नभई वर्षा, नदीको बहाव, समुद्री तापक्रम र ध्रुवीय बरफको अवस्थासमेत तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको देखाएको छ। विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि नियन्त्रणका लागि हरितगृह ग्यास उत्सर्जन घटाउनुका साथै बढ्दो जलवायु जोखिमसँग जुध्न पूर्वतयारी र अनुकूलनका उपायलाई समेत बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता यसले थप स्पष्ट पारेको छ।