काठमाडाैं – विश्वकर्मा पूजा हिन्दू धर्ममा निर्माण, शिल्पकला, प्रविधि र यन्त्रका देवता मानिने भगवान् विश्वकर्माको सम्मानमा मनाइने एक प्रमुख पर्व हो। नेपाल तथा भारतका विभिन्न स्थानमा विशेषगरी का कारीगर, प्राविधिक, चालक, तथा उद्योग-व्यवसायमा आबद्ध मानिसहरूले यो पर्व हर्षोल्लासका साथ मनाउँछन्।

अन्य धेरैजसो हिन्दू चाडपर्वहरू चन्द्रमाको तिथि अनुसार मनाइने भए तापनि विश्वकर्मा पूजा सूर्यको कन्या सङ्क्रान्ति (सूर्य कन्या राशीमा प्रवेश गर्ने दिन) का आधारमा मनाइन्छ।

पौराणिक मान्यता र महत्त्व 

दिव्य वास्तुकारः  धार्मिक ग्रन्थहरू अनुसार भगवान् विश्वकर्मालाई ब्रह्माण्डका प्रथम इन्जिनियर र वास्तुकार मानिन्छ।

दिव्य संरचनाहरूको निर्माण: सत्य युगको स्वर्गलोक, त्रेता युगको सुनको लङ्का, द्वापर युगको द्वारका नगरी र पाण्डवहरूको इन्द्रप्रस्थजस्ता भव्य संरचनाहरू विश्वकर्माले नै निर्माण गरेको पौराणिक कथा छ।

अस्त्र-शस्त्र र सवारी: भगवान् शिवको त्रिशूल, विष्णुको सुदर्शन चक्र, र इन्द्रको वज्रजस्ता दिव्य अस्त्रहरू पनि उनैले तयार पारेको मानिन्छ।

पूजा विधि र परम्परा

यन्त्र र औजारको सफाई: यस दिन कारखाना, वर्कसप, ग्यारेज, निर्माण स्थल, गाडी तथा घरमा रहेका विद्युतीय र फलामका औजारहरूलाई सफा गरी सजाउने गरिन्छ।

पूजा-आजा: भगवान् विश्वकर्माको मूर्ति वा तस्बिर स्थापना गरी कलश पूजा, धूप-दीप, फलफूल, र मिठाई (विशेष गरी लड्डु) चढाएर पूजा गरिन्छ।

औजार तथा सवारीको पूजा: कलकारखानाका मेसिन, औजार, गाडी, कम्प्युटर आदिलाई टीका, माला र अबिर लगाएर पूजा गरिन्छ र उक्त दिन तिनको प्रयोग नगरि विश्राम दिने परम्परा छ।

प्रसाद वितरण: पूजा सकिएपछि कामदार, कर्मचारी र आफन्तहरूलाई प्रसाद वितरण गरिन्छ।

विश्वकर्मा पूजाले श्रम, सीप, प्रविधि र निर्माण कार्यप्रतिको सम्मानलाई दर्साउँछ। यस दिन मेसिन र औजारको पूजा गर्नाले कार्यक्षेत्रमा दुर्घटना नहुने, मेसिनहरू बिग्रिएर दुःख नदिने र व्यापार-व्यवसायमा प्रगति हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ। साथै, नेपालमा यस दिन विशेषगरी सवारी साधनहरूलाई सिँगारेर पूजा गर्ने र चङ्गा उडाउने चलन पनि व्यापक छ।